Geloofwaardigheid

Nu ik wat meer wetenschappers in de praktijk tegenkom, zie ik af en toe een bijzondere bezorgdheid langskomen bij wetenschappers: hoe ze niet willen "gebruikt" worden om praktijkmensen die pseudo-wetenschap bedrijven "geloofwaardigheid" te geven. Maar dergelijke uitspraken tonen eigenlijk alleen maar hoezeer we dichter naar elkaar toe moeten werken.

Ik begrijp de weerstand tegen al wie woorden gebruikt als "alfa", "dominantie", "respect" enzovoort. Ik begrijp de weerstand tegen pseudo-wetenschap. Ik sta helemaal achter de doelstellingen van "equitation science". Ik vind het fantastisch dat wetenschappers naar de praktijk toe stappen en hun inzichten in mensentaal vertalen. Ik vind dat álle mensen met hun neus op de kurkdroge feiten moeten gedrukt worden over wat ze wérkelijk paarden aandoen, tegenover wat ze dénken dat ze met paarden doen. Niets heeft mijn inzicht in trainen, ethiek en cognitie van het paard zó helder gemaakt als leertheorie.

Dat inzicht kwam echter NIET van wetenschappers. Het kwam van praktijkmensen.

Het begon bij mensen die een groot intuïtief gevoel hadden voor negatieve bekrachtiging (en positief straffen), maar die begrippen gebruikten als "leiderschap" en "respect". Eigenlijk leerde ik assertiviteit. Ik leerde mij losmaken van de mainstream manègementaliteit waar diegene die het langste, de meeste of de duurste paarden heeft altijd gelijk heeft. Ik speelde de "seven games", maar wat ik wérkelijk leerde was mij los te maken van al wat andere mensen "wisten", wat ook hun bronnen zijn.

Sommige paardenmensen leerden me mededogen en onthechting. Om paarden te zien waar zij waren, en van daaruit te vertrekken, zonder emoties of aannames. Mensen als Tom Dorrance leerden me om ook ménsen te zien zonder oordeel, waar zij waren, en van daaruit te vertrekken, zonder emoties of aannames - Ray Hunt had daar een mooie oneliner over: "i don't know where i'm going, but i'm not lost". Zo zie ik paarden, en mensen: ze zijn waar ze zijn, en als ik ze meewil in mijn verhaal is het aan mij om vanuit hun beleving te vertrekken.

Ik leerde dat dressuur niet was wat ik meestal als "dressuur" gepresenteerd zag (ik leerde overigens hetzelfde over western), van, jawel, dressuurjuffen - grappig, een beetje zoals ik nu leer dat wetenschap niet altijd wetenschap is. Duitse, Nederlandse, Franse, klassieke en tussen-dressuurtaal, en biomechanica. En hoe het paard daaronder gewoon hetzelfde paard is. Dat het paard altijd gelijk heeft, whatever het merk zadel op z'n rug. Dat het paard altijd eerst moét komen, want dat je als lesgever vaker wel dan niet z'n enige advocaat, zelfs bondgenoot bent. Hoe verpletterend die verantwoordelijkheid wel is, en hoe het meer wel dan niet rechtstreeks snijdt in je portemonnee, want die wordt gevuld door mensen, niet door paarden. Het is geen comfortabele boodschap.

Toen kwamen de wolvenmensen, de berenmensen, de dolfijnenmensen. Van hén leerde ik leertheorie, BAM, meteen vanaf de eerste dag. Het gevoel dat ik die allereerste keer kreeg noemde ik toen, en nu nog steeds jetlag.
Voor het eerst leerde ik dat er iemand inzat, daarbinnen, en dat ik kon werken met die iemand zélf, niet met alleen het lijf van die iemand. Iemand die mij zo fascineerde dat ik wel moést bijleren over operant conditioneren, intermediate bridges, counterconditioning, DROs, DRLs en DRIs. Van alle dingen die ik heb geleerd sinds ik op m'n 11de verjaardag voor het eerst op een paard mocht, heeft niets me zo geraakt als die idiote methode die clickertraining heet, omdat het een sleutel bleek. Kinship with all life. Wij zijn allemaal dezelfden, menselijke en niet-menselijke dieren, met dezelfde motivaties. Natuurlijk zitten er gradaties in allerlei vermogens - dat is juist het fascinerende, het wonder, dat je contact maakt met de aliens, dat je daar deel mag van uitmaken op een manier die het leven zélf raakt.

Wat ik weet van wetenschap heb ik dus niet van wetenschappers geleerd.
Nu kijk ik naar wetenschappers die denken dat zij het zijn die geloofwaardigheid leveren aan praktijkmensen die hun best doen om de niet-gemakkelijke begrippen rond leertheorie mee te geven in hun dagdagelijkse praktijk, aan mensen die van die planeten komen waar "alfa", "dominantie", en "respect" dé zekerheden zijn. Zoals het voor mij ooit was.
Ik zie wetenschappers die, ondanks dat ze zwaaien met research, ook hun eigen geloofssystemen hebben ontwikkeld. Ik zie wetenschappers een filmpje presenteren waar iemand het aloude "approach&retreat" toont en dat habituatie noemt, terwijl ik toch eerder een doelbewust trainingsproces van negatieve bekrachtiging zie (habituatie is géén trainingsmethode. Habituatie is niet-associatief en niet-operant, zoals een paard in een wei met een passerende trein. Dit filmpje toont een àndere wetenschapper - overigens iemand waar ik groot respect voor heb vanwege zijn onderzoek rond poisoned cues - die het zelfde warm water heruitvindt met eigen woorden). Ik zie een wetenschapper die zich laat gebruiken door praktijkmensen op hele dure paarden om er geloofwaardigheid aan te ontlenen, zelfs al toont die praktijkmens openlijk en in zijn bijzijn een techniek waar de wetenschapper zich uitdrukkelijk tegen uitspreekt - alleen niet dan. Ik zie een wetenschapper in een praktijkdemonstratie zéggen dat het het loslaten is dat leert, maar zelf niet loslaten. Ik zie wetenschappers die een heleboel research niet kennen, of die rustig alle research negeren die niet bij hun eigen verhaal past. Ik zie wetenschappers conclusies aan een onderzoek verbinden dat op z'n minst een bedenkelijke opstelling heeft. Ik zie ook wetenschappers die een hele grote praktijkwereld met sterk ontwikkelde, "evidence-based" praktijkmethodes links laten liggen, misschien gewoon omdat die mensen dolfijnen trainen en geen paarden.

Ach, wetenschappers zijn ook maar praktijkmensen.


Aanvulling: de bijdrage van wetenschap om eerlijker en ethischer paarden te trainen vind ik onmisbaar - ik zou geen "research"-hoofdstuk hebben als ik dat niet geloofde. Zonder wetenschap was leertheorie nooit zo elegant en werkbaar geformuleerd als het nu is. Een organisatie als Ises doet schitterend werk. Maar: geloofwaardigheid is iets dat individueel wordt verdiend, en dat niet kan ontleend worden aan een universitair diploma. Ook wetenschappers maken individuele keuzes en lopen in gelijkaardige valkuilen als 'gewone' mensen. Niets menselijks is hen vreemd.

Is het ethisch om paard te rijden?

Eet je paard? Waarschijnlijk niet. Eet je koe? Waarschijnlijk wel.
Mensen hebben altijd een zigzag moraal - paarden rijden is er een voorbeeld van.

Is het on-ethisch om jouw paard te rijden? Vraag het aan je paard.

Quote

“When I hear somebody talk about a horse or cow being stupid; I figure it's a sure sign that the animal has somehow outfoxed them”
― Tom Dorrance, True Unity: Willing Communication Between Horse & Human

About 'feel'

Ik plak 'm ook even hier, m'n (engelstalige) antwoord op een discussie elders, over dat mensen die met leertheorie werken het 'gevoel' in de training zouden missen. Ik kreeg er nogal wat persoonlijke 'aha!'-reacties op, dus misschien helpt 't anderen ook.

Methods are belief systems: individual choices on how to get the same things done (in our case, the horse willingly cooperating). Regardless of the fact that there are numerous belief systems, all with their own vocabulary and emphasis, the way learning itself works doesn't ever differ.
Whatever YOUR explanation ('your' in general, not you) for it, it can always be brought back to learning theory, which is elegant in its simplicity and efficient in making people see what they actually do as in contrast to what they THINK they do according to their belief system.

'Feel' is one of those semantic sets, and i call it "elusive" because when people are asked to explain what "feel" is, they can't really explain - they fall back onto explaining mechanics anyway (i've been there! for instance, i translated Leslie Desmonds "Feel What? or What is Feel?" to Dutch for her 15 years go).
In that regard i totally agree with Bob Bailey (and if you don't know who that is i suggest you brush up your animal training history knowledge) who says "training is a mechanical skill". "Feel" is a word put on great mechanical skill: the mix of perception, muscle memory and perseverance.

Does that mean i feel any less for the animal i work with? Of course not! Does that mean i don't use the word "feel" when i teach people? Of course not! But, i teach them learning theory first, THEN MAYBE apply the word "feel" if they need it to translate the theory into their practice, to easier bridge the gap from where they come.
I firmly believe that being able to objectify your own handling and scrutinise it while omitting the use of blurry explanations greatly enhances the ethical awareness of your training. If people would stop using euphemisms to justify what they're doing, there wouldn't be any "reward training" advocating "polite assertiveness" with "carrot sticks" and the likes anymore - people would have to swallow the hard truth that they use an awful lot of positive punishment and have no clue on where reinforcement happens.

On the other hand, the rise of awareness about something like learning theory existing, makes all kinds of training methods incorporate vocabulary from learning theory in hopes to get some "scientifically proven" label on their method. I suppose that's a dark phase where we have to get through, and there always will be charlatans. It is thus vital that people learn to think simple and factual first, so they can look through all the mist spouting vocabulary out there. And get straight to the core of that real kinship with all life: that all passengers on this earth live, work, play and learn in similar ways.

Honey, de murene

Vergis je aan de kant van het dier

In 2004 werkte ik mee aan Marc Bekoff's "Encyclopedia of Animal Behavior" in de vorm van een klein stukje over "horse training", en ik moest aan hem denken op de tribune bij een clinic van Andrew McLean, met overigens schitterend rijwerk (hoewel ik niet zo diplomatisch zou zijn gebleven als Andrew soms).

Ik ben het met véél eens van wat Andrew zegt, maar nochtans niet met hoe beperkt hij de intelligentie en emoties van het paard inschat. Waar hij zich liever houdt bij wat strikt bewezen is ("believe me, i'm a scientist"), ben ik het toch eerder eens met Bekoff, die nochtans ook scientist is: er zijn geen aan/uit-knoppen, want dat gaat gewoon tegen evolutionaire biologie in, en meer nog: tegen ons eigen gevoel.

Billie's laatste ketting